Türkiye’de son 20-25 yıl içerisinde ücretli çalışanlar açısından vergi sisteminde önemli ve köklü değişiklikler yaşandı. Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun, bu durumun en çarpıcı örneğinin ilk vergi diliminin asgari ücrete oranı olduğunu belirtti. 2000 yılında brüt asgari ücret 118,8 TL iken, ilk vergi dilimi 2.500 TL olarak belirlenmişti. 2026 yılına geldiğimizde brüt asgari ücret 33.030 TL’ye yükselirken, ilk vergi dilimi 190.000 TL’ye çıkmış durumda. Bu oran, 25 yıl içinde sadece 5,8 kat artış göstermiştir.
Erdursun, bu daralmanın temel nedeninin vergi dilimlerinin yalnızca yeniden değerleme oranında artırılması olduğunu ifade ediyor. Asgari ücret ise enflasyon ve ek zamlarla daha hızlı bir şekilde artış gösterdiği için çalışanlar, yıl ilerledikçe daha yüksek vergi dilimlerine geçiş yapıyor.
**Maaşlar Aynı, Net Gelirler Düşüyor**
Artık sistem, “yıl boyunca aynı maaşı alıyorsunuz ama net geliriniz düşüyor” şeklinde işlemektedir. Özgür Erdursun’un verdiği örneklere göre, brüt 50.000 TL maaş alan bir çalışanın yıl başındaki net geliri 40.200 TL iken, yıl sonunda bu rakam 36.500 TL’ye kadar düşüyor. Bu kayıp aylık 3.700 TL gibi bir miktarı buluyor. Brüt 100.000 TL maaş alan bir çalışanın yıl başı net geliri 75.900 TL iken, yıl sonunda en düşük net geliri 65.700 TL’ye geriliyor. Yine brüt 150.000 TL ve üzeri maaş alanlar, sadece bir ay boyunca yüzde 15 vergi diliminde kalabiliyorlar. Yılın ilerleyen dönemlerinde, net maaşları 297.000 TL brüt gelirde 167.000 TL’ye kadar düşebiliyor.
Erdursun’un dikkat çektiği önemli bir nokta ise, gelir arttıkça sadece ödenen verginin artmaması; aynı zamanda yüksek vergi diliminde kalma süresinin de uzaması ve başlama zamanının öne çekilmesi.
**25 Yılda Vergi Dilimleri Dardı**
Erdursun’un analizine göre, 2000 yılından günümüze kadar ilk vergi diliminin asgari ücrete oranı önemli ölçüde daralmıştır:
– 2000: 21 kat
– 2005: 13,5 kat
– 2010: 11,5 kat
– 2015: 9,4 kat
– 2020: 7,5 kat
– 2026: 5,8 kat
Bu durum, çalışanların daha önce yılın büyük bir kısmında yüzde 15 diliminde kalabilmelerini sağlarken, günümüzde yüksek vergi dilimlerine daha kısa süre içinde geçiş yapmalarına yol açıyor. Sonuç olarak, net maaşlar yıl içinde öngörülemez bir şekilde düşüyor.
**Vergi Sistemi Adaletsizlik Yaratıyor**
Erdursun, yaşanan sorunların sadece yüksek vergi oranları ile sınırlı kalmadığını; aynı zamanda vergi dilimlerinin maaş artışlarını yakalayamaması olduğunu belirtiyor. Maaş zammı alan bir çalışan, cebine daha fazla para girmesi beklenirken, aslında daha erken ve daha uzun süre yüksek vergi ödemek zorunda kalıyor. Bu durum, çalışanın motivasyonunu ve adalet algısını olumsuz bir şekilde etkiliyor.
**Çözüm Önerileri**
Erdursun, bu sorunların teknik olarak düzeltilebileceğini ve şu adımların atılması gerektiğini öneriyor:
– **Endeksleme:** İlk vergi dilimi, asgari ücret veya ortalama ücrete endekslenmeli ve en az 15-20 kat seviyesine çıkarılmalıdır.
– **Sık Güncelleme:** Yüksek enflasyon dönemlerinde vergi dilimleri, yılda bir yerine 6 ayda bir güncellenmelidir.
– **Vergi Tamponu:** Her çalışan için belirli bir gelir kısmı, yıl boyunca düşük dilimde sabit tutulmalıdır.
– **Ücret-Sermaye Ayrımı:** Ücret gelirleri daha koruyucu bir yapıya kavuşturulmalıdır.
– **Net Maaş İstikrarı:** Yıl içinde net maaşın belirli bir bantta kalmasını sağlayacak mekanizmalar kurulmalıdır.
Sonuç olarak, vergi sistemi yalnızca bütçe geliri yaratmaktan ibaret değildir; aynı zamanda gelir dağılımını, çalışma motivasyonunu ve toplumsal adalet algısını da belirler. Erdursun, “21 kattan 5,8 kata düşen bu yapı düzeltilmeden, ücretliler üzerindeki vergi baskısı azalmaz” uyarısında bulunuyor.
